Бала туралы 176

Бала - адамның бауыр еті. Бала - жүректің миуасы.
Бала - көңілдің гүлі, көздің нұры. Бала - ананың бауыр еті, көз нұры. Бала - әкенің білек еті, ананың - жүрек еті. Бала - балым, баланың баласы - жаным Бала - артта қалған із,
Бақыт - ұзатылған қыз.
Балалық шағы - патша тағы. Бір бала атаға жете туады,
Бір бала атадан өте туады,
Бір бала кейін қарай кете туады.
Баланың тұңғышы ыстық, кенжесі тәтті. Баласы жақсының қарасы жақсы. Балалы кісі пақыр болмас. Баланың ата-анаға қарызы көп. Бала болсаң болғандай бол,
Ағайынға қорғандай бол.
Баланың жақсысы - сүйініш,
жаманы - күйініш.
Бала балдан тәтті,
Немере жаннан тәтті.
Бай баласы - балпаң,
Жарлы баласы - жалтаң.
Баланың балақайы да бар, қалақайы да бар. Баланы ақырып үйретпе, ақырын үйрет. Баланы жақсылыққа жанастыр, Жамандықтан адастыр. Балаң өзіңе тартса жұбан,
Қоғамға тартса қуан.
Бала атадан бір батпан артық туады. Бала атадан ширек кем де туады. Бала өсті дегенше,
батыр өсті десейші.
Батыр өнер білмесе,
қапыл өсті десейші.
Болар бала - боғынан. 0, Құдайым, бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Бала - жаның, мал - иманың. Бесіктегі бала бес түлейді. Бесіктегі бала ененікі,
Ат үстіндегі бала елдікі.
Балалы үйрек көлден кетпес,
Баласы жас елден кетпес.
Балаға жанның ашуы бірдей,
Қай қолыңды кессең де,
Жанға батуы бірдей.
Атадан бала туса игі,
Ата жолын қуса игі.
Балаңды жұрт мақтаса,
Бәрінен де сол игі.
Ұқсамасаң тумағыр. Болар бала бесікте бұлқынар,
Болар құлын желіде жұлқынар.
Үлкеннің мың қуанғанынан Баланың бір қуанғаны артық. Дүниеде бал тәтті,
Балдан бала тәтті.
Ат болар тай саяққа үйір,
Адам болар бала қонаққа үйір.
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Адам болар бала алысқа қарайды. Ұл туғанға күн туады. Жас бала құстың көлеңкесінен де тоңады. Жылауық болса да,
Баланың болғаны жақсы.
Бақырауық болса да,
Түйенің нары жақсы.
Күлшелі бала - сүйкімді. Әкенің баласы болма,
Адамның баласы бол.
Бала күлкіге тоймас. Жауар күн ыстық болады,
Болар бала пысық болады.
Ер бала - он үште отау иесі. Он үште ұл ұлан,
Он бесте қыз ұлан.
Аттан тай озады,
Атадан бала озады.
Тайдың мінгені білінбес,
Баланың істегені білінбес.
Сиырды жақсы көрсеткен - артындағы танасы:
Әйелді жақсы көрсеткен - бауырындағы баласы.
Күнсіз гүл өспес,
Күтімсіз ұл өспес.
Кісі болар баланың,
Кісіменен ісі бар.
Кісі болмас баланың
Кісіменен несі бар?
Кісі болар баланың,
Кісесінен белгілі.
Ат болатын құлынның,
Мүшесінен белгілі.
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Ораздының баласы,
Он бесінде баспын дейді.
Шеразының баласы
Жиырма бесінде жаспын дейді.
Қошқар болар тоқтының,
Тұмсық жағы дөң келер.
Адам болар баланың,
Маңдай алды кең келер.
Ат болатын құлынның,
Бауыры жазық келер.
Адам болар баланың,
Маңдайы жазық келер.
Атадан жақсы ұл туса,
есіктегі басын төрге сүйрер.
Атадан нашар ұл туса,
төрдегі басын есікке сүйрер.
Жаман бала ата-анасын қинайды,
Баланың жақсысы ата-анасын сыйлайды.
Өз балаң өзекке тепсең де кетпейді,
Кісі баласы кісендесең де тұрмайды.
Ер бала ата-анасына таяу,
Қыз бала - үйге жаққан бояу.
Ер бала өкпешіл болса,
Ырысқа кесір болар.
Қыз бала өкпешіл болса,
Қалың малы көп болар.
Жақсы болса, балаңды
«Жанарым, - де, - көзімнің>>.
Көрмей кетсе қараңды,
«Арамым, - де, - өзімнің>>.
Әдепті бала - арлы бала,
Әдепсіз бала - сорлы бала.
Әдепсіз бала - аяққа басылған шала. Бала жақсы болса - бала,
Жаман болса - пәле.
Адал бала - ырысың,
Арам бала құрысын.
Жұрттан Сүлеймен туады,
Бізден сілейген туады.
Ұлдың бір көзі жоқ,
Құлдың екі көзі жоқ.
Балаға жұғыспа, пәлесі жұғады,
Қатынға жұғыспа, қарасы жұғады.
Бала, баланың ісі шала. Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Бала жұмсасаң, артынан өзің барарсың. Бала соққан кездіктің басы жарық. Ерке бала екі жылар. Асыл - асылдан, нәсіл - нәсілден. Ашамай нардан үлкен,
Бала ханнан үлкен.
Бала ойынмен өседі. Ұл - орныңдағы ту,
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Үй иесі - ұл, төр иесі - қыз. Әке ұрған ұл оңар,
Шеше ұрған қыз оңбас.
Түйем жалғыз деп тұзға үйретпе,
Ұлым жалғыз деп асқа үйретпе.
Тынымсыз елдің баласы - дуана. Атаға бала жеттім десе де,
Батпан ширек кем туады.
Жақсы бала - сүйік,
Жаман бала - күйік.
Жетесі жаман жас бала,
Жетпістегі шалмен тең.
Ана тілін алмаған ұл,
Аман болсын да, жүре берсін.
Қарға баласы боқ шоқыр,
Молда баласы оқу оқыр.
Баланың өскен бесігі -
Кең дүниенің есігі.
Бесіксіз үйде береке жоқ. Бесік көрмеген ессіз болып есіктен кіреді. Атадан жақсы ұл туса,
Қар үстіне от жағар.
Атадан жаман ұл туса,
Ат үстінен ит қабар.
Тексізден текті тумайды,
Жабыдан тұлпар шықпайды.
Ата-ананы сыйлаған көп жасар,
Сыйламаған жан қинар.
Өзімдікі сұңғыла, өзгенікі миғұла. Көргенсізден көрдемше бала туады. Ұстазына қарап бала өсер,
Бақташысына қарап мал өсер.
Оңар бала топқа үйір,
Оңбас бала жоққа үйір.
Талабы жоқ жас ұлан - жалыны жоқ шоқ. Отыз ұлың болса да, орны бөлек,
Қырық қызың болса да, қылығымен.
Ерке бала ел болмас. Жұрттың Ыбырайы - Ыбырай,
Біздің Ыбырай - сұмырай.
Қатын ашуланса қатты айтар,
Бала ашуланса бетін қайтар.
Балаға айтқан сөз - байлаусыз бұзау. Болар елдің баласын сәнінен емес,
Сәлемінен таны.
Суық бауыр баладан суыртпақ жіп күтпе, Ұлың тентек болса да, зор болсын. Атанымды атсаң да, ботамды атпа. Жас бота боздаса,
Жас бала қосыла боздайды.
Ұл кетті жайына, қыз кетті байына. Өзіңнен тумай ұл болмас,
Сатып алмай құл болмас.
Аты жаманның арманы кетер,
Баласы жаманның дәрмені кетер.
Балаға пышақ бермесең бір жылар,
Берсең екі жылар.
Жылайтын баланың үш күн бұрын көзі қышиды. Жылайтын бала әкесінің сақалымен ойнайды. Ерке баланың көзі жасты,
Аяғын бұзау басты.
Баланың аузымен періште сөйлейді. Баласы әкесіне кереку үйретеді. Есер баладан ерке бала жаман. Келіншектің баласын кезек сүй. Аталы баланың өзі тойған,
Жетім баланың көзі тойған.
Көргенсіз бала шешесін түртіп ойнайды. Еркенің жасы кетпес,
Жорғаның тері кеппес.
Жыламаған балаға емшек бермейді. Тісі шыққан балаға,
Шайнап берген ас болмас.
Өспейтін бала өнбейтін дауды қуады. Өзі жығылған бала жыламайды. Неге керек қазақтың,
Жүйрігі менен жорғасы,
Өзімізде де бар бір «жаман».
Мал - баланың шашуы. Жаман болса да, ұрпақ қалсын,
Өз орнында оты жансын.
Өз балаңды өскенше,
Немереңді өлгенше бағасың.
Немере несін береді?
Етін жеп, сүйегін береді.
Атадан тусаң, атаңның жолын қуарсың
Қатеден тусаң, анаңның көзін жуарсың
Ұлыңның санасы болса,
Елдің ағасы болар.
Бір баласы бардың,
Шығар-шықпас жаны бар.
Екі баласы бардың,
Жүрегінде жалы бар.
Тумағанның түбі шикі. Үйленгенше өз ұлын,
Үйленген соң кісі ұлы.
Жақсы ұл - елдің туы. Ата тұрып, ұлы сөйлегені ержеткені,
Ана тұрып, қызы сөйлегені - бойжеткені.
Он бес жас құйын қуған желмен тең. Бала болсаң болғандай бол,
Ағайынға қорғандай бол.
Досыңа майыспа,
Қасыңа қайыспа.
Күні жеткен бала күшенбей-ақ туады. Асылдан асыл туады,
Жалқаудан масыл туады.
Мылжыңнан езбе туады,
Қыдырмадан кезбе туады.
Таздан жарғақ бас туады,
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.
Ата ұлы аталықтың сөзін айтады. Ұлы атаның ері,
Екі көзінің бірі.
Ата дәулетті болса,
Бала ғибратты.
Құдайдан бала сұрасаң, береді. Үлкеннің онына бергенше,
Баланың біріне бер.
Қызың - далаң,
Ұлың - панаң.
Бала жеңіне қарап өседі. Жетесіз ұл
жеті атасын қаздырады.
Бір оқты құлан көтереді,
Екі оқты ұлан көтереді.
Балаға
әкенің бағы бақ болмайды,
малы мал болмайды.
Атадан пұл қалғанша ұл қалсын. Шебер болар бала бармағынан,
Кісі болар бала кісілігінен танылады.
Әр баланың қолында бір шақалақ. Лашын құсқа әуе қадірлі,
Жүйрік атқа дала қадірлі,
Ата-анаға бала қадірлі.
Құм төбе болмас,
Күйеу бала ұл болмас.
Бала сүйгеннің көңілі тоқ. Әкеде де әке,
Балада да бала бар.
Әкелі бала - жаужүрек,
Әкесіз бала - сужүрек.
Жаманнан жақсы туса да,
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Бала - ата ананың көз қуанышы. Бала тапқандікі емес, баққандікі. Бала, бала деген базарымыз,
Қай баладан ашылар ажарымыз.
Хан ұлы - төре,
Би ұлы - шора.
Ұл туса Күн,
Қыз туса Ай туады.
Қазанның қайнағанын қара,
Баланың ойнағанын қара.
Бір баласы бардың,
Бір ру елде малы бар.
Екі баласы бардың,
Екі ру елде малы бар.
Үш баласы бардың,
Үш ру елде малы бар.
Төрт баласы бардың,
Төбеден салған жолы бар.
Бес баласы бардың,
Дес бермес күші бар.
Алты баласы бардың,
Алладан басқа несі бар?!
Баланың істегені білінбейді. Атадан жақсы ұл туса,
Елінің зоры болады.
Атадан жаман ұл туса,
Адам біткеннің қоры болады.