Қарттық туралы 123

Быламық ішейін деген асым ба еді,
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
Сексен - жермен жексен.
Сексенде сегіз байлық, сегіз жарлылық. Сегізінде баланың тісі түседі,
Сексенде ердің бір-біріне ісі түседі.
Алпыс - дер шағы,
Жетпіс - мер шағы,
Сексен - жер шағы
Тоқсан - шер шағы,
Жүз - көр шағы.
Алпысқа дейін асыр,
Жетпістен кейін жасыр.
Алпысқа келгенде,
Алты ағаң болсын.
Жетпіске келгенде,
Жеті інің болсын.
Алтыға дейін бала ерке,
Алпыстан кейін шал ерке.
Кәрілік - дауасыз дерт. Кәрі, кәрінің сөзі - дәрі. Кәрінің бары игі. Кәрі білгенді пері білмейді. Күлге шөккен кәрі бура. Кәрі кісі де бір,
Кәріп кісі де бір.
Кәрі де бір, бала да бір. Кәрісі кімнің бар болса,
Хаты соның қолында.
Төрінен көрі жуық. Бір аяғы жерде, бір аяғы көрде. Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты. Сақалға ақ түсті,
Көңілге дақ түсті.
Сақал текеде де бар. Көңіл қартаймас, көз қартаяр. Көп жасап күміс болғанша,
Аз жасап алтын бол.
Шөп те басынан қурайды. Жас арқалағаннан тас арқалаған жеңіл. Қарт айнаға қараса,
Өзіне көңілі толмайды.
Бұрынғының кісісі - бүгінгінің кішісі. Қарсы келсе кәрілік,
Қара нарды шөктірер.
Кәріге бас қайғы. Отырса от басында,
Көшсе көш басында.
Қарт қойнында қалаш бар. Ақылды қария - ағып тұрған дария. Шалдың сөзі - бал. Табақ асымен жарасты,
Кәрі жасымен жарасты.
Жақсы адам қартайса,
Жазып қойған хаттай.
Жаман адам қартайса,
Бықсып жанған шоқтай.
Есік алды төбе болса,
Ерттеп қойған атпен тең.
Ауылда бір қария болса,
Жазып қойған хатпен тең.
Жасында ұрыншақ - қартайғанда сүріншек. Ат қартайса, ұрыншақ болады,
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
Ат қартайса, есекпен достасады,
Ер қартайса, төсекпен достасады.
Қартайғанда дүние кісінің көз алдына бітеді. Жас келген сайын жан жақын келеді. Бір кемпір бір кемпірді «апа» депті. Кемпір бала жұбатқанын ұмытып,
Өз гөй-гөйіне басады.
Алпысқа келген адамның
Алты түрлі реңі.
Айнымайды жылқының
Торысы мен күреңі.
Көп қарттың ішінде
Бір бала болса, дана болады.
Көп баланың ішінде
Бір қарт болса, бала болады.
Шалдың көзі шалғыш. Көп ортасында кәрің болсын. Күні өткеннің күні артық. Қарты бар елдің қазынасы бар. Ақылды қарт айып іздемейді. Ер қартайса, еркі кетер,
Әйел қартайса, көркі кетер.
Адам жас шағында бір бала,
Қартайғанда бір бала.
Қомдығы жоқ, өркеші жоқ,
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Үлкенге жол бер, өзің де қартаясың. Ат мініп, атан жетелеп,
Келмейді, сірә, кәрілік.
Күтпейді оны көпшілік,
Сағынып, не тарығып.
Жол жаман болса,
Атан да сүрінеді,
Атаң да сүрінеді.
Отыз тістің қадірін қартайғанда білерсің. Үлкеннің ауырлығы кішіге түседі. Көлдің аққуы кетіп, қазы қалды,
Өмірдің көбі кетіп, азы қалды.
Ұрының өзіне лайық сойылы бар,
Қарттың сөзіне лайық орны бар.
Жақсы адам қартайса - қазына,
Жаман адам қартайса - қазымыр.
Аз жасаған не білер,
Көп жасаған сол білер.
Үлкенді шақыр - асыңа келсін,
Үлкенге күл - басыңа келсін.
Инабатты болса - әйел көрікті,
Сақал жарасса - шал көрікті.
Бақырауық қоспақтан
Мыңқ етпейтін нар артық.
Тәрбиесіз жастардан
Өнегелі шал артық.
Түйе тайғақ келеді,
Табанынан мөр кетсе.
Кәрі тайғақ келеді,
Екі көзден нұр кетсе.
Жас екен деп жастықты сөкпе,
Бәріңнің шыққан тегің сол.
Қарт екен деп қарттықты сөкпе,
Бәріңнің барар жерің сол.
Қарт адамның қайраты тілінде қалады. Қамқа тон шүберек болар тозған соң. Күн жаумаса жер жетім,
Кемпірі өлген шал жетім.
Жол үлкендікі, жүк түйенікі. Екі сөйлеген қарияның қадірі кетеді. Қартайдым деп қайғырма,
Жас бала бар артыңда.
Жалғызбын деп қайғырма,
Жақсылар бар артыңда.
Жарлылық сені қайтейін,
Жандай досты жат еттің.
Кәрілік сені қайтейін,
Сөйлер сөзге мерт еттің.
Өсетін елдің қарты қазына болар,
Өспейтін елдің қарты қазымыр болар.
Шалдың әні зармен тынады. Қартайғанда «Етегіңді жап!» деген не сұмдық. Қатарынан қалған кәрі жетім. Жаман киім жасты кәрідей етеді,
Кәріні перідей етеді.
Жас кезіңде үйренсең,
Қартайғанда көндігерсің.
Қартайғанда үйренсең,
Көндіккенше көмілерсің.
Көр көкірек жігіттен
Ер көкірек егде артық.
Бізден айна мен тарақ қалғалы қашан. Асарын асап, жасарын жасаған. Қарттығыңа мақтанба, мәрттігіңе мақтан. Көпті көрген дана болады,
Қартайып кетсе, бала болады.
Қарт адамның көзі жасты,
Қайғырса да жылайды,
Қуанса да жылайды.
Қартайсаң да өлімді ойлама,
Еліңді ойла.
Қажу қартқа да ұят. Күнінде асыл десең де,
Қартайғанда ер жетім.
Жорға мінген жолдасынан айырылар,
Көп жасаған құрдасынан айырылар.
Ақсақалды ауыл азбас. Кәрілікте -
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
Қазақ жаңылса, қартынан сұрайды,
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
Кәрінің ақылы - дәрі. Адам әуелі бастан қартаяды. Кәрісі жоқтың жасы дуана. Қартаң тартқан адамның оты азаймақ,
Оты азайса, әр істің бәрі тайғақ.
Кәрі сиыр соқпақшыл,
Кәрі кісі тоқпақшыл.
Жас кезінде шикі,
Қартайғанда күйкі.
Жақсы қартайса - қазына,
Жаман қартайса - сұмырай.
Ораздының кәрісі
Қартайғанда қазына болады.
Шиырлының кәрісі
Қартайғанда қазымыр болады.
Кәрі - қалтаң, жас - жалтаң. Кәріліктің алды, жігіттіктің соңы. Су ағар да, тас қалар,
Кәрі өтер де, жас қалар.
Кәріге құрмет - балаға міндет. Жастық - жалын, кәрілік - құл. Кәріге - құрмет, жасқа - ізет. Жас - кәрінің көзі,
Кәрі - жастың тезі.
Жастық көкке,
Кәрілік жерге қаратады.
Жастықта еңбек бер,
Қартайғанда дәулет бер.
Жастықта да кәрілік тұр,
Байлықта да жарлылық тұр.
Кәрі келсе - асқа,
Жігіт келсе - іске.
Жастықта ойға алғанның қиыны жоқ,
Қартайғанда ол істің қиюы жоқ.
Атты жасқа сынат,
Жасты кәріге сынат.
Жас жалтаңға қашар,
Кәрі қалыңға қашар.
Кәрі жатса қунайды,
Жас жүрсе қунайды.
Жастың тілегі, қарттың батасы қабыл. Қария тыңдалмаса,
Жігіт шыңдалмайды.
Қарттың айтқанын істе,
Жастың тапқанын тісте.
Жастың жүрген жері - мереке,
Қарттың жүрген жері - береке.
Ілгері басар жасты
Кертартпа кәрі қайтарады.
Асырайтын жас болса,
Өлетұғын кәрі жоқ.
Жастықта жалыны жоқтың,
Қартайғанда тәлімі жоқ.