Ата - ана туралы 128

Атамыз - Алаш , керегеміз - ағаш. Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ата - бәйтерек, бала - жапырақ. Ата - кеме, ана - дария. Атаның жүгі - атанның жүгі. Ата сөзі - бата сөзі.
Ата сөзі - ақылдың көзі .
Ата - балаға сыншы. Атадан - өсиет, анадан - қасиет. Атаның ұлы - халықтың құлы. Аталы ұл - қожалы құл. Атасыз ұл - жетесіз ұл. Атасыз ұлдың ауызы үлкен. Ата ұлын күндеген,
Атасына жаумен тең.
Ата сөзін білмеген,
Бұлагы жоқ таумен тең.
Ак қалпақты көрінсе,
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
Ата баласының ат меңіндей белгісі болады. Атадан бала туар, ата жолын қуар. Атадан жақсы ұл туса,
Елдің қамын жейді;
Атадан жаман ұл туса,
Елдің малын жейді.
Алтыдағы бала атқа мінсе,
Алпыстағы ата алдынан шығар.
Ата үйі - алтын бесік,
Кірсем-шықсам, сипалар.
Тай өссе, ат шығады,
Ұл өссе, әке тынығады.
Әкеге бағыну - Аллаға бағыну,
Әкеге қарсылық - Аллаға қарсылық.
Әкеміз күйеу,
шешеміз қалыңдық болған.
Алтыдағы бала ауылға келсе,
Алпыстағы ата келіп сәлем берер.
Жеті атасын білмеген - жетімдік белгісі. Жеті атасын білмеген - жетесіз. Жеті атасын білмеген - мұртуд. Жеті атасын білген ұл,
Жеті елдің қамын жер.
Өзін ғана білген ұл
Құлағы мен жағын жер.
Қанша жақсы болса да,
Қайын атаң әкеңдей,
Қайын енең шешеңдей болмас.
Әке-шеше бар болсын,
Аузы, мұрны жоқ болсын.
Тегінде бар тегі озар. Әке - асқар тау, ана - ағар бұлақ. Ата-анасыз үйлерде насай-топыр.
Тең атаның баласы теңдікке тұрса да,
кемдікке көнбейді.
Атаның көңілі балада,
Баланың көңілі далада.
Атаның еккен ағашы ұрпаққа сая. Ата өліп, бала қалса,
Мұратына жетеді.
Бала өліп, ата қалса,
Арманы іште кетеді.
Ата тұрып, бала сөйлесе - шіркіндігі,
Аға тұрып, іні сөйлесе - еркіндігі.
Атадан бала, мойыннан жаға озбайды. Анасы басқа аттан түс,
Атасы бір артқа мін.
Әкеден ұл туса игі,
Әке жолан куса игі.
Алыссаң, атаң болса да жық,
Аясаң, көтеріп жібер.
Атаңа не істесең, алдыңа сол келер. Ата баласы азарында асық ойнайды. Құлынында кісінемеген ат болар,
Атасын көрмеген ұл жат болар.
Атаның жаман ұлы малға ортақ,
Әр үйлі жанға ортақ.
Өзіңді көрген өлсе өлсін,
Атаңды көрген өлмесін.
Суға сиген - атасының сақалына сиген. Ата даңқымен ұл өтер,
Ана даңқымен қыз өтер.
Атадан ұл қалса - өзі қалғаны,
Қыз қалса - ізі қалғаны.
Құс балапаны үшін торға түседі,
Ата баласы үшін азапқа түседі.
Тай ат болса, ат тынар,
Ұл ер болса, ата тынар.
Әке - бауыр, бала - тас. Әке - жезде, шеше - күйме. Әкесі құрдастың баласы құрдас. Әкесі достың баласы дос. Әкенің таяғы аса-аса тиеді. Әкеге баланың алалығы жоқ. Әкесін сыйламаған кісіні
Баласы сыйламайды.
Әке өлсе - мүлкі мұра,
Аға өлсе - жеңге мұра.
Әкең барда ел таны, көріп жүріп,
Атың барда жер таны, желіп жүріп.
Әкең өлсе өлсін, әкеңді көрген өлмесін. Әке отырып, ұл сөйлегеннен без,
Ана отырып, қыз сөйлегеннен без.
Өз қолыңда болмаса, әкең де жат. Жақсы әке жездедей-ақ. Соры қалың әкенің -
кер бағып ұлы өседі,
сөз бағып қызы өседі.
Баланың балалығына әкенің даналығы бар. Он бала бір әкеге жүк болмайды,
Бір әке он балаға жүк болады.
Отыз ұлың болғанша,
Осырақ шалың болсын.
Жөке жамылған әкеден,
Туырлық жамылған бала дәметеді.
Жақсы әке жаман балаға қырық жыл азық. Атасыз ұл ақылға жарымас ,
Анасыз қыз жасауға жарымас .
Үйінде атасы бардың
берер батасы бар .
Ана - біреу, ағайын - алтау. Алып анадан туады,
Ат биеден туады.
Дана, дананы туған - ана. Әке - тірегің, ана - жүрегің. Ананың сүті - бал,
Баланың тілі - бал.
Ердің анасы - елдің анасы. Ананың басқан жерінде пейіш бар. Жұмақ аналардың табанының астында. Анасын сүйгеннің баласын сүй. Ана тілегі балада,
Бала тілегі далада.
Әйел жерден шыққан жоқ,
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Анаңның емген сүті үшін, нағашыңды сыйла.
Балаңның емген сүті үшін, әйеліңді сыйла.
Алты ұл туған ананы, ханым десе болады.
Кезек сыйласқан ағайынды жаным десе болады.
Аналы баланың өзі тоқ,
Анасыз баланың көзі тоқ.
Анаңа рақым етпесең,
Балаңнан рақым күтпе.
Ата даңқымен қыз өтер,
Мата даңқымен бөз өтер.
Ананың ізін қыз басар,
Әкенің ізін ұл басар.
Анасын көріп қызын ал,
Аяғын көріп асын іш.
Бір анадан жақсы да, жаман да туады. Ата-анаң бар болсын,
Бала кезде жар болсын.
Анаңды Меккеге үш рет арқалап апарсаң да, қарызын өтей алмайсың. Шешесі бар жетімнің басында
тарақ пен қол ойнар;
Шешесі жоқ жетімнің басында
бит пен сірке ойнар.
Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Ана жақсылығын ауырсаң білерсің,
Қайын жақсылығын қыдырсаң білерсің.
Ананың қақы - Құдайдың қақы. Анасыз өмір - сөнген көмір. Ананың алақаны - балаға айдынды қоныс. Ұл таппас әйел болмас, тұрарын айт.
Мал таппас еркек болмас, құрарын айт.
Атаның құны, ананың сүті. Ана сүтін ақтамағанды ешкім жақтамайды. Ана тілін алмаған - арсыз. Ағайынның алтын сарайынан,
Ананың жыртық лашығы артық.
Әр бала анасының бір тісін алады. Әйелді жаман десең, анаң соның ішінде. Ақ жаулығы ананың,
Ақ көрпесі баланың.
Әжім - әжемнің әрі,
Демеңіз оны кәрі,
Кәрінің сөзі - дәрі.
Ұлыңа ұлтарақ бол,
Келініңе көпшік бол.
Атыңа ауыр жүк артпа,
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Ана болған дана болады. Ана баласын арыстанның ауызынан алады. Ұлының кімнен туғанын анасы білер. Мылқаудың тілін анасы біледі. Анасын сыйламағанды адал деме,
Ұстазын сыйламағанды адам деме.
Ұл туғанмен ұятын бірге тумайды,
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Қызымның баласы - Балдан тәтті анасы.
Ұлымның баласы - Қара жылан анасы.
Тапқан ана емес, баққан ана. Өз анасын зор тұтқан,
Кісі анасын қор тұтпас.
Туғанына мекіренбеген ана - безбүйрек,
Тумысында уызға жарымаған төл - қатпа.
Бесіктегі баланың күлгенін көрген бір мұрат.
Алдына түсіп ананың жүргенін көрген бір мұрат.
Бұтақтың жақсылығы сағасынан,
Баланың жақсылығы анасынан.
Әкемді алсаң, ал, Құдай, шешемді алма.
Шекпен тоқып берсе де, өлмеймін ғой.
Атаның салған жолы бар,
Ананың тіккен тоны бар.
Әке жүрегі таудан үлкен ,
Ана жүрегі теңізден терең .
Баласының былдырын
анасы ғана ұғады .
Ата қарғысы - оқ.