Су туралы 148

Пайда да бір, аққан су да бір. Жемес жерде ет бар,
Ішпес жерде су бар.
Суға сиген - атасының сақалына сиген. Қайырсыз байдан қайнатқан су артық. Тәуекелдің кемесі суға батпас. Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Су тасыса - жиегіне,
Ер тасыса - еліне.
Шын жомартқа жолықсаң,
Су орнына бал берер.
Шын батырға жолықсаң,
Сен үшін жан берер.
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Ауыздан бірде от, бірде су шығар,
Бірі жандырса, бірі сөндірер.
Оқыған қара суға қарсы жүзер. Сүмбіледе су суыр,
Таразыда таң суыр.
Ұстамен дос болсаң,
Керегіңді соқтырып аларсың.
Қайықшымен дос болсаң,
Қайығыңды суға саларсың.
Ұрымен дос болсаң,
Қораға шабарсың.
Екі кеменің құйрығын ұстаған суға кетеді. Бата - бастан, су - аяқтан. Ел ағыны мен су ағыны тең. Су жүрген жер - береке,
Ел жүрген жер - мереке.
Ел от алған жерге су төкпе. Суға кеткен тал қармайды. Кемедегі хан болды,
Біз нөкер болдық.
Тағдыр солай болды,
Біз су төгер болдық.
Көп көмектескен күрмекпен су ішеді. Жауызға айтқан жылы сөз,
Суға жазған сертпен тең.
От пен су - тілсіз жау. Отын - олжа, су - нұрлық. Отанын сүйген отқа жанбайды, суға батпайды. Су перісі - сұлтан. Бектің бұлағынан су ішпе. Су ағады сағадан,
Жол болады ағадан.
Су сүзілмейді, сүйек үзілмейді. Халық сүймес,
Сүйгені суға батпас, отқа күймес.
Халқын ойламаған хан семіз,
Дүние оған су-теңіз.
Салынды суға кетеді,
Сағым қуған түбіне жетеді.
Қайықшымен жақын болсаң,
Дауыл күні қайығын суға саларсың.
Жақсы мұраптың соңынан су ереді,
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Талап - адамнан , дем - су - Алладан . Тұзды көп сақтама, су болады.
Қызды көп сақтама, күң болады.
Кәрілікте -
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
Су ағар да, тас қалар,
Кәрі өтер де, жас қалар.
Ер қолында мал тұрмайды,
Елек ішінде су тұрмайды.
Су жетпейін демейді,
Жар жеткізбейді.
Ер жетпейін демейді,
Мал жеткізбейді.
Қарны ашқанға қара нан май татыр,
Шөлдегенге қара су бал татыр.
Су ішкен құдығыңа түкірме. Етігіңді шешпей суға түспе. Өзі сөнейін деп тұрған отқа су бүрікпе. Біреуге ор қазба,
Қазсаң терең қаз,
Өзің түсуіңе жақсы.
Су келтірер бір кісі,
Егін егер мың кісі.
Су - ырыстың көзі,
Еңбек - кірістің көзі.
Жер жастанып, су сүйеніп жүрген. Арық қазған су ішер,
Араздасқан у ішер.
Жылай-жылай арық қазған,
Күле-күле су ішер.
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді. Құдықтан су ішкен,
Қазғанға рахмет айтады.
Кетпенім сай, шотым сай,
Қазсам суға жетемін.
Атаным сай, атым сай,
Көшсем нуға жетемін.
Ерінбеген елекпен су ішеді. Ердің ісі - келісу,
Ездің ісі - керісу.
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Тау мен тасты су бұзады,
Адамзатты сөз бұзады.
Су төркіні - әуіз,
Сөз төркіні - ауыз.
Қатты қаңтар болмай,
Су-теңіз тоңбайды,
Қатын шайпау болмай,
Ер жалғыз үй қонбайды.
Жақсы қатын жүн қарыз алады
Жаман қатын су қарыз алады.
Еркек көп болса, отын жоқ,
Әйел көп болса, су жоқ.
Еркек көп жер отынға жарымайды,
Әйел көп жер суға жарымайды.
Сиыр су тастамайды,
Қатын үй тастамайды.
Қайғысыз қара суға семіреді. Қайғысызға қара су да ас. Біреу суға жете алмадым деп «аһ» ұрады,
Біреу судан өте алмадым деп «аһ» ұрады.
Сіркесі су көтермейді. Өлмеген құл алтын аяқпен су ішер. Жақсылық суға батпас,
Бір шығар, тегін жатпас.
Жаман адамға мал бітсе,
Кетпестей көреді.
Үсті су болса,
Кеппестей көреді.
Жаман сайға су түссе,
Өткел бермес кешуге.
Жаман адамға іс түссе,
Жаныңды сұрар шешуге.
Жаманға ақыл айтсаң, алдайды дер,
Жаман атпен су кешсе, жалдайды дер.
Тақыр жерге су төксең, тайғақ болар,
Жаманға сырыңды айтсаң, айғақ болар.
Тұңғиық қара суға
Түйе бойлап шыға алмас.
Кім атадан жаман туса,
Сөзі оның пұл болмас.
Су тиген өрттей сөнді. Ақымақ жауынды күні суға түсер. Ақымақ артын ойламас,
Аласа суға бойламас.
Шығысы жаман қамысты,
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
Су бермегенге сүт бер,
Ақ ниетіңді білсін.
Көңілден көңіл су ішеді. Көңілі су сепкендей. Ағын су жолын табады,
Ақ адам оңын табады.
Қасыңда қара көп болса,
Нөкер емей, немене?
Шөлдегенде ішкен су
Шекер емей, немене?
Ат жалынан тапқан мал,
Бекер емей, немене?
Сыйлап берген су тәтті. Сыйлап берген су
Сатып алған балдан тәтті.
Сыйлап берсе, су да іш. Сиырға су көрсетпе,
Жаманға сый көрсетпе.
Құстың қонар жерін су білер,
Мал қонысын ну білер.
Батпағы бар көлдерден
Су ішетін сай артық.
Қамшылатқан шабаннан
Өзі жүрер тай артық.
Су айналып жазығын табар,
Ат айналып қазығын табар.
Құлындаған байталдан,
Құдықтағы су артылмайды.
Сиыр су ішкенде бұзау мұз жалайды. Сиыр судан жериді, су сиырдан жериді. Қудың аяғына су жұқпас. Су тоқтаса тоқтар, сұм тоқтамас. Қуды қу табады, шұқанақты су табады. Оттан алып, суға салады. Сынаманың сұлу сөзі,
Су түбіне кетірер.
Қыздырманың қызыл тілі,
Сүйгеніңнен кетірер.
Сараң да бір, сасық су да бір. Жайын айтса,
Жайықтан су ауыспайды.
Жаңбыр жаумай су болған. Отқа оралып, суға сүрініп жүреді. Күріш арқасында күрмек су ішеді. Тізеден келер суға белден тәубе. Су түбінде ақбалық,
Аузыма сал балық.
Балық басынан шіриді,
Су басынан бұзылады.
Балық жеген «су, су» дейді,
Көлік айдаған «шүу, шүу» дейді.
Аққу жүзсе су сұлу. Таудай толқын басса да,
Суға батпас қасқалдақ,
Қанша боран соқса да,
Қыран ұшар аспандап.
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Мақтаның анасы - жер,
Атасы - су.
Ағын су өлмейді,
Асқар тау өлмейді,
Ай мен Күн өлмейді,
Қара Жер өлмейді.
Жер қазына,
Су - алтын,
Мал - байлық.
Жердің бақыты тайса,
Су сайға құлайды.
Жер - қазына, су - гауһар. Ағаш тамырынан су ішер. Су патшасы - мұрап,
Түн патшасы - шырақ.
Сұмырай келсе су құрыр. Ел ағыны мен су ағыны бір. Алпыс күн тасыған су алты күнде қайтар. Шөлдегі шұқанақ суға толмас. Сағадағы су ішер, аяқтағы у ішер. Саяз су сарқырап ағады. Нұр - Ай сұлулығы,
Су - сай сұлулығы.
Арнасыз жерден су ақпайды. Сағым суға сусының қанбас. Су қадірін шөл зардабын шеккен біледі. Су ағады, тас қалады. Тау да шөгеді, су да солады. Шөлдегенге сағым су болып көрінер. Шөлдеген адамға сағым - дария-су. Ағын су - тегін су. Ағын су ақ татыр,
Ақ шабағы бал татыр.
Су бір аққан жерінен мың ағар. Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сұлу дегенге су да риза. Жер байдікі, су сайдікі. Ағын су арнасын табады. Шал болғанмен қария болмас,
Шалшық су жиналып дария болмас.
Су жұмсақ, тамшылап тасты теседі,
От жұмсақ, темірді балқытады.
Жатқан тастың астымен су ақпайды. Алыстан үрген ит қаппас,
Төбеге төменнен су ақпас.
Су бергеннің сауабы бар,
Су төккеннің сұрауы бар.
Қысқы шілдеде ну сақта,
Жазғы шілдеде су сақта.
Ойламаған ми сасиды,
Ақпаған су сасиды.
Сасық суға ащы бұта бітеді,
Сасық суда бақа айғырлық етеді.
Су аяғы құрдым. Көкті бу көтереді,
Жерді су көтереді,
Жүйрікті ау көтереді.
Жүкті нар көтереді,
Өлімді бар көтереді.