Ерікті ауызға бөрікті бас сыяды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ерікті, кең, ашық адамға мүмкіндік те, ырыс та, сый-құрмет те келеді деген ой бар. Мұнда тура мағынада ауыз бен бас айтылса да, астарында адамның пейілі, мінезі мен өмірге көзқарасы меңзеледі. Яғни жүрегі кең, сөзі орынды, ниеті таза адамға ел де жақындайды, ісі де алға басады. Ал тар пейілді, кекшіл, қыңыр жанның жолы көбіне өзімен өзі шектеліп қалады.
Образдар мен теңеулер
«Ауыз» — адамның сөзі, тіл табысуы, ойын дұрыс жеткізуі. «Бөрік» — қазақ ұғымында абырой, орынды киім, сый-құрметтің белгісі. «Бас сыю» — бір нәрсенің кеңдікке, жарасымға лайық болуын білдіреді. Осы образдар арқылы мақал адам бойындағы кеңдік пен еркін мінездің қадірін танытады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамдармен тіл табысқанда, ортада өзін дұрыс ұстағанда өте орынды. Кеңпейіл, сабырлы, ашық адамға әріптес те, дос та сеніммен қарайды. Мысалы, жұмыс орнында бір қызметкер басқаларды тыңдап, пікірге ашық болса, оны ұжымға тез қабылдайды, жауапты тапсырмалар да соған сеніп беріледі.