Азамат, жігіт, ер туралы 99

Өзімде болмаса, ағайында болсын,
Ағайында болмаса, алғанымда болсын.
Қарына тартпағанның қары сынсын.
Алыста жүрсе кісінескен,
Жақында жүрсе тебіскен.
Жақынды жат етсең,
Жатқа күлкі боларсың.
Қарыстан сүйем жақын. У ішсең - руыңмен. Пышақ қанша өткір болса да,
Өз сабын жона алмайды.
Жаттан жеген майлы астан,
Жақынның жұдырығы артық.
Адасқан қаздай, руы аздай. Жар басына үй тікпе,
Жар құласа үй кетер.
Ала болса ағайын,
Рулы елден күй кетер.
Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Асу-асу белдер бар,
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Артқы айылдың батқанын,
Иесі емес, ат білер;
Ағайынның азғанын,
Жақыны емес, жат білер.
Арғымақты жамандап,
Кәне, тұлпар тапқаның?
Ағайынды жамандап,
Кәне, туған тапқаның?
Жарлы болар жігіт,
Байталын атқа сатады.
Жалғыз болар жігіт,
Ағайынын жатқа сатады.
Ат арқасына ер батса,
Аяңшыл келеді.
Ерге жаттың тізесі батса,
Ағайыншыл келеді.
Азамат жолы - ар жолы. Азамат сыны - ерлік,
Ерлік сыны - елдік.
Азаматтың бір ажары - кеңдігі. Жігіт жақсысын жолда таны. Алғыр жігіт ақылына қарай іс қылар.
Олақ жігіт оңай істі жүк қылар.
Жауға аттанар жігіт шыбықты ат мінер. Ерлік - елдің қасиеті,
Жүректілік - жігіттің қасиеті.
Қорғанды шаһар қаласын,
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.
Болмас адам қырық бесінде жас болар,
Болар адам он бесінде бас болар.
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ер-азамат белгісі:
түзде - мырза, үйде - құл.
Арғымақ аттың құйрығы
әрі жібек, әрі қыл.
Ер жігіттің белгісі
әрі мырза, әрі құл.
Ер жігіт сегіз қырлы, бір сырлы Тура ағаш - үйге тіреу,
Тура жігіт - елге тіреу.
Арыстанды арыстандай жігіт алар. Ер жігітке серуен де серуен,
Сергелдең де серуен.
Жігіт - әулет жалғасы,
Қыз - қырық жеті.
Кемер белбеу - бел сәні,
Кемел жігіт - ел сәні.
Текті жігіт тек жүрер,
Текелес киік жай жүрер.
От түтінсіз болмас, жігіт мінсіз болмас. Жігіттің жігіті - өз нәпсісіне ие болған. Бір жігіттің дәулетіне қырық жігіт мас болады. Ер жігіт үйден шықса, үйіріне қосылады. Жігітке ерлік те оңай, билік те оңай. Ер жігіт үш ақ үй, үш қара үй тігеді. Тебісіп жатсаң да, теңің болсын. Биік таудың басы болмасақ та,
Бауырындағы тасымыз.
Кісі елінде күркірегенше, өз еліңде дүркіре. Есебін тапқан жігітке,
Ердің құны сөз емес.
Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды. Жақсы туған жігітке,
Бүкіл ел таласар.
Жаман туған жігіттер,
Қара жолдан адасар.
Би болар жігіттің,
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Жастық шақ - ақ алмас,
Жоғалтқан таба алмас.
Жамандықпен ісі жоқ,
Шығады бір күн кісі боп.
Өзі болған жігіттің,
Түп атасын сұраған ит.
Көкорай шалғын тұрганда,
Қу тақырға қонған ит.
Қыз алмаған жігіттің,
Қырық қызда дәмесі.
Жігіттің ауыры - шомбал,
Ағаштың ауыры - сомбал.
Пышақ болмас жетесіз,
Өзі болған жігіттің
Тегін сұрап не етесіз?
Адам болар жігіттің,
Жары өзіне лайық.
Керуен бастар жігіттің,
Нары өзіне лайық.
Жігіт - табысына мырза. Жігітті жігерінен таны. Жігіт көзімен қыз таңда Кемел жігіт кешірімді. Жігітсінген желбуаз келеді. Көш бастаған серкесі болмаса да,
ел ішіндегі еркесі.
Жігіт - жерінде, жекен - көлінде. Бөрі алатын жігіт бөрігінен белгілі,
Жау алатын жігіт серігінен белгілі.
Жылуы болмаса, түбіт қасиетсіз,
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
Дүние тегіс болғанша,
Жігітке бір іс болады.
Жақсы жігіт он бесінде жас емес,
Жүзге келсе пәс емес.
Азаматын көр де, ауылын таны. Азамат қолымен істегенін мойынымен көтереді Біз де кісі болармыз,
Атқа кісен салармыз.
Екі ел егес болса,
Епті жігіт қатын алар.
Жігіттің түсін айтпа, ісін айт. Жігіт жанған от болсын,
От болмаса, жоқ болсын.
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Жігітінде жігіт болмаған -
Өмір есесінен құр қалған.
Көп ақымақтың ағасы болғанша,
Бір ақылдының інісі бол.
Бай болайын деген жігіт айырбасшыл,
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
Бойдақ жігіт - ел күйеуі. Жас өсер, жарлы байыр. Әр жігіттің өзі шығар биігі бар. Арғымақ бірде жалды, бірде жалсыз,
Ер жігіт бірде малды, бірде малсыз.
Ай толғанын білмейді,
Жігіт болғанын білмейді.
Өзім білем деген жігіттің,
Басына ойран салғаны.
Көп біледі деген жігіттің,
Еліне қорған болғаны.
Әркімнің кеудесіне бір аяқ айран сыяды. Жылқыда да жылқы бар,
Қазанаты бір бөлек.
Жігітте де жігіт бар,
Азаматы бір бөлек.
Атты арбада көр,
Жігітті ордада көр.
Елге құнды бол да, тірі қал,
Етігіңнің нәлі кеткенше ұмыт болады.
Салмай жортқан жігіттен,
Салмай құлындаған бие артық.
Нар малының жүні - жібек, сүті - бал,
Нар жігіттің аймағы - ел, алды - мал.
Түйе - батыр,
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Айырдан туған жампоз бар,
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
Құнтсыз жігіт ат мінсе,
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
Қыран бүркіт асырар ердің даңқын,
Қыран жігіт асырар елдің даңқын.
Ақылды жігіт атқа да қонар,
таққа да қонар.
Ақылдан асар амал жоқ,
Батырлар алмас қамал жоқ.
Әйелдің ақылы көркінде,
Еркектің көркі ақылында.
Пайдасы бар жігіттер,
Дария шалқар көлмен тең.
Пайдасы жоқ жігіттер,
Ел қонбайтын шөлмен тең.
Үш ағайынды жігіттің,
Отарында малы бар.
Екі ағайынды жігіттің
Қотанында талы бар.