Ақылды мен ақымақ туралы 129

Ақыл - жан қуаты. Ақыл - Алланың сыйы.
Ақыл - алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
Ақыл - сөзде, мерей - көзде. Ақыл - ауыс, ырыс - жұғыс. Ақыл арымас, алтын шірімес. Ақыл азбайды, білім тозбайды. Ақыл жасқа қарамайды, басқа қарайды. Ақыл бастайды, аяқ тастайды. Ақыл - дария, алсаң да таусылмайды.
Жер - қазына, қазсаң да таусылмайды.
Ақыл - жас ұланнан,
Жүйрік - тай, құнаннан.
Ақыл - жастан, асыл - тастан. Ақыл - тозбайтын тон,
Білім - таусылмайтын кен.
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
Ақылды адам батпан-ақ,
Ақылсыз адам сасқалақ.
Ақылды жылдығын,
Ақылсыз күндігін ойлайды.
Ақылды «көндім» десе,
Ақымақ «жеңдім» дейді.
Ақылды өтірік шаршатады. Ақылды жігіт атқа да қонар,
таққа да қонар.
Ақылды адам ақымақтан да бірдеме үйренеді Ақылды арын қорғайды,
Сараң малын қорғайды.
Нақыл - ақыл. Ақылдассаң - шешерсің,
Ақылдаспасаң - кем кесерсің.
Ақыл алтау, ой жетеу. Ақылдының сөзі қысқа,
айтса нұсқа.
Кешкі ой - нақыл,
Таңғы ой - ақыл.
Ақылдыға - ишарат, ақымаққа - таяқ. Үлкенге - ізет, кішіге - ақыл. Ақылдыны алысым деме,
Ақылсызды жақыным деме.
Ашу асыққанда ақыл басу айтар. Ақылдының алдымен жүр,
Ақымақтың артымен жүр.
Ашуың келсе, аузыңды жап. Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ түсіне сенеді.
Ашуың келсе, қолың тарт. Ақылдан асар амал жоқ,
Батырлар алмас қамал жоқ.
Үгітті ұққанға, ақылды жұққанға айт. Ақылды шалалығын байқатпайды,
Оқыған балалығын байқатпайды.
Ақыл айтсаң, мақұл айт. Ақылдының сөзінен енші алып қал. Ақылың болса, ақылға ер,
Ақылың болмаса, нақылға ер.
Ақылды аузын жауып, ділін ашар. Айла алтау, ақыл жетеу. Ақылдыға ар қымбат,
Ақымаққа жан қымбат.
Адамның тізгіні - ақыл. Ақылдының алды,
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
Ақылды мақтанса, іс тындырар,
Ақымақ мақтанса, аяғын сындырар.
Арзымасқа ақылыңды тауыспа. Адамға ақыл көптік қылмайды. Ашу тасады, ақыл басады. Ашу - дұшпан, ақыл - дос,
Ақылыңа ақыл қос.
Шешеннің нақылы ортақ,
Көсемнің ақылы ортақ.
Көкіректе ақыл болмаса,
Көз - шалбардың жыртығы.
Ақылсыз сұрақ беріп,
Ақылды жауап күтпе.
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса, не етер?
Ашу арындайды,
Ақыл артынан аяңдайды.
Ашу - пышақ, ақыл - таяқ,
Жона берсең, таусылар.
Ашу - алдында, ақыл - соңында. Адам ақылымен бай,
Жер дақылымен бай.
Киім ауыр болмайды,
Азық ауыр болмайды,
Ақыл ауыр болмайды.
Ақыл байлық - азбас байлық,
Темір байлық - тозбас байлық.
Ақылды ердің ішінде,
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды әйел ішінде,
Алтын бесікті ұл жатар.
Көзі жоқ, құлағы саудың ақылы толады,
Құлағы жоқ, көзі саудың ақылы солады.
Өз ақылың ақыл-ақ,
Кісі ақылы шоқырақ.
Өз ақылын шамалаған қор болмас. Жау төнгенде батыл бол,
Дау төнгенде ақыл бол.
Ақ Еділдің өзі болмасақ та, бұлағымыз,
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
Бас аяқтан ақыл сұрамайды. Жетең жаман болмаса,
Жете жарлы болмассың.
Малдан айырылсаң да, ақылдан айырылма. "Әттеген-ай" деген сайын ақыл қосылады. Ертеңгі ақыл түске жарамас,
Түскі ақыл кешке жарамас.
Сөздің ақыры - адамның ақылы. Ақылды десе болар, сұрамай білгенді,
Жомарт десе болар, сұратпай бергенді.
Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
Дауды да, жауды да ақыл жеңеді. Білімдіден ақыл шығар,
Ақылдан нақыл шығар.
Саялы адам сағынды сындырмас. Кісі ақылымен бай болғанша,
Өз ақылыңмен жарлы бол.
Көп ақылды жиналса,
Қиын істі бітірер.
Көп ақымақ жиналса,
Оңай істі бүлдірер.
Абырой - ердің қанаты,
Ақыл - ойдың суаты.
Ата-ананың ақылы
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы,
Сарқылмайтын көлмен тең.
Жасы кішіні ақылы асса аға тұт. Ақың кетсе, зерекке кетсін. Данышпаннан дәмелен. Досы көпті жау алмайды,
Ақылы көпті дау алмайды.
Жетесі асыл арланбас,
Жеті атасына дарымай.
Ақпа құлаққа айтсаң, ағып кетеді,
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алады.
Пішені өртенбегеннің бәрі ақылды. Түйесі жоғалмағанның бәрі есті. Малға жарлылық - жарлылық,
Ақылға жарлылық - сорлылық.
Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Әйелдің ақылы көркінде,
Еркектің көркі ақылында.
Ашу - ақылдың дұшпаны,
Нәпсі - иманның дұпшаны.
Жаманға айтқан ақыл
Жапанға атқан оқпен тең.
Ас тасыса, қатығы төгілер,
Ашу тасыса, ақыл төгілер.
Аюды жеңген - жарты ер,
Ашуды жеңген - бүтін ер.
Надан күзетеді, дана түзетеді. Ашу егестен шығады,
Ақыл кеңестен шығады.
Ақылды мен ақылды,
Ақыл жәйін кеңесер;
Ақылсыз бен ақылсыз
Ақыл таппай егесер.
Ақылды қателессе,
Басынан көреді.
Ақымақ қателессе,
Досынан көреді.
Кеңескен іс келісер,
Ақылы жақсы бөлісер.
Адамды адамгершілікке сүйрейтін - ақыл,
Адамды жамандыққа ұрындыратын - ашу.
Ақылдының соңына ер, жолың болар,
Тиянақтының ісін көр, көңілің толар.
Ақылдыға айтқан сөз жөнін табар,
Ақымаққа айтқан сөз далада қалар.
Көптің ақылы - көл. Ақыл - адам көрігі,
Ақылдың сабыр - серігі.
Ақыл - ар-ұяттың күзетшісі. Ар-ұят пен ақыл - мінез сауыты. Көрік үйленгенше,
Ақыл өле-өлгенше.
Сұлу сұқтануға жақсы,
Ақыл жұптануға жақсы.
Ақыл - арқан,
Ой - өріс,
Адам - қазық.
Өз ақылың - өзіңе жол. Ашу шабыстырады,
Ақыл табыстырады.
Айла ақыл болмайды. Ақыл атасы - ақиқат. Ашу бар жерде ақыл тұрмайды. Ақыл қалмас қашқанда,
Дегбір қалмас сасқанда.
Ақылға кішілік жүрмейді. Ақылдымен сөйлессең,
Ақылыңа ақыл қосылар.
Ақымақпен сөйлессең,
Өз ақылың тосылар.
Келелі ақыл сөздің түрін келтірер. Зерек ақыл - суық мұз. Ақыл - жүректің суаты. Пайдасыз нақыл - баянсыз ақыл. Әр іске ақыл сыншы. Ақылға саңыраулық айып. Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
Естіге айтқан ақыл сөз,
Шыңға тіккен тумен тең,
Ессізге айтқан ақыл сөз
Құмға сіңген сумен тең.
Естілердің ақылын ескерген де есті. Алдаспан құрал емес,
Ақыл құрал.