Байлық туралы 86

Байлық мұрат емес,
Кедейлік ұят емес.
Байда пейіл болса,
Кедейде мейір болады.
Байдың малы ортақ. Бай болып көргеніміз жоқ,
Кедей болып өлгеніміз жоқ.
Жасауды алты жастан жинаса, асады,
Жеті жастан жинаса, жетеді.
Байдан жұғар, балдан тамар. Байлыққа жомарттық жарасады. Бай - жарлының бақташысы. Дәулеттінің дәмімен. Бай ауызында семіз сөз. Түгін тартса, түбінен май шығады. Байдың малы ардақты,
Жарлының жаны ардақты.
Жүзді айдап, бірді жетелеген. Бай кісі балпаң,
Жарлы кісі жалтаң.
Бай болсаң аспа,
Жоқ болсаң саспа.
Басытқыға бал ішкен,
Сусынына шай ішкен.
Қойлы бай - қорлы бай,
Жылқылы бай - сылдыр бай.
Бай тоқ болмас,
Батыр аш болмас.
Байда - сәурік, жарлыда - байтал. Қайырсыз байдан қайнатқан су артық. Бай тамырлас, би құлақтас. Бай тамырлас, би құлақтас. Ашқышың жарамаса, абдыраң безеді. Бай тойғанынан кекіреді,
Кедей аштықтан секіреді.
Қыста ызғар, жазда шаң тимеген. Бай болам десең, аузыңды бақ. Түйелі бай - киелі бай. Артын қысқан бай болар. Мал қолда, жан ұяда. Бәсеке, байлық кімде жоқ,
Бірде бар да, бірде жоқ.
Бір-бірлеп мың болар,
Тама-тама көл болар.
Бай байға құяды,
Сай сайға құяды.
Жарлы байға,
Бай Құдайға жетсем дейді.
Дәулетіне сәулеті сай,
Сәулетіне дәулеті сай.
Ақырғы бай түбі аштан өледі. Кен байлық -
Кең байлық.
Мұртын балта шаппайды. Бақша байлық - бір айлық. Қорлы саба сарқылмас. Ақырып хан болмайды,
Бақырып бай болмайды.
Байлың түбі - бақыл,
Қазына түбі - ақыл.
Барын берген байға сән. Жетіскен жеті шапан киер. Байдан пайда құтылмас. Кім бай болғысы келмейді,
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
Байлықтың бір тоқтығы, бір жоқтығы бар. Барлық не жегізбес,
Жоқтың не дегізбес.
Бар шабылса, табылар,
Жоқ шабылса, тарығар.
Есепші болмай, бай болмас,
Есер болмай, ер болмас.
Барлық жарастырады,
Жоқтық таластырады.
Ескі байдан жұрт қалмас,
Жаңа байдан шөп қалмас.
Жаңадан байыған жақынын танымас. Жаңа байдан қалтаң қалмайды,
Ескі байдан талтаң қалмайды.
Келген - дәулет, кеткен - бейнет. Ерге дәулет бітерде,
Қарға салса, қаз алар.
Ерден дәулет кетерде,
Лашын салса, аз алар.
Сыртың сыйлы болғанша,
Ішің майлы болсын.
Етек толғанда тезек кездесер. Төлге төл қосылса - егіз,
Көлге көл қосылса - теңіз.
Малдының беті жарық,
Малсыздың беті шарық.
Бай баласы жатық, малшысы қодаң. Аузы қисық болса да, бай баласы сөйлесін. Бір байдың жұртына,
Екі байғұс таласады.
Пайдасы жоқ байдан без,
Панасы жоқ сайдан без.
Дәулет есіктен, бала бесіктен кіреді. Батыр аңғырт, бай салғырт. Сарғая сақтасаң, қызара бөртесің. Ішкені алдында, ішпегені артында. Байды Құдай ұрайын десе, жортуыл жасайды,
Биені Құдай ұрайын десе, құлын тастайды.
Нысап сайын береке. Ата дәулеті балаға сәулет болмайды. Бермесе де бай жақсы,
Жемесе де май жақсы.
Бай бастас, батыр құлақтас. Көктегі жұлдыз жиылса,
Бірден туған Айдай жоқ.
Өңкей жарлы жиылса,
Жалғыз үйлі байдай жоқ.
Бай болсаң, жарлылығыңды айтпа,
Жарлы болсаң, байлығыңды айтпа.
Бай байыған сайын қалтырайды. Байдан ауысады, балдан жұғысады. Дүние кейде орта, кейде толы. Көшпелі дәулет кімде жоқ.
Бірде бар да, бірде жоқ.
Менмен бай Құдайға да ауыз салады. Байлық - ұрылықтың жемісі. Үш рет жұтаған байда,
Үш рет шабылған ханда қазына қалмайды.
Арамнан жиған дәулет емес. Кері кеткен бай кедейден қарыз сұрар. Жүзді жетелеп, бірді мінген. Бай малына мәз. Теңіз - тамшыдан.